Box 3 over crypto: hoe geef je bitcoin en altcoins aan?

Crypto en de Nederlandse belastingaangifte is een combinatie die veel mensen liever uitstellen. Deels omdat de regels minder uitgekristalliseerd zijn dan bij aandelen, deels omdat de administratie een puinhoop is als je over meerdere exchanges en wallets handelt.

Het goede nieuws: de hoofdregel is eenvoudiger dan mensen denken. Het lastige zit in de randgevallen.

De hoofdregel: crypto zit in box 3

Voor de gemiddelde particulier valt crypto onder overige bezittingen in box 3 — dezelfde categorie als aandelen, ETF's en een tweede woning.

En hier zit meteen het meest gemaakte misverstand: je betaalt geen belasting over je winst. Er is in Nederland geen vermogenswinstbelasting op crypto voor particulieren. Verkoop je bitcoin met 300% winst in juli, dan is dat voor box 3 niet relevant. Alleen wat je op 1 januari bezat telt.

Andersom geldt hetzelfde: koop je in februari voor € 50.000 crypto, dan is dat pas onderdeel van je aangifte over het jáár erop.

Wat is de peildatumwaarde?

Je gebruikt de waarde van je crypto op 1 januari om 00:00 uur, omgerekend naar euro's. De Belastingdienst schrijft geen specifieke koersbron voor, maar verwacht wel dat je een redelijke en consistente bron gebruikt.

• Gebruik de koers van de exchange waar je handelt, of een gangbare aggregator
• Gebruik elk jaar dezelfde bron — wisselen als het beter uitkomt is vragen om problemen
• Maak een screenshot of exporteer je overzicht op 1 januari, en bewaar dat

Wat tel je allemaal mee?

• Coins op een centrale exchange
• Coins in een eigen wallet, hardware of software
• Coins die je hebt uitgeleend of gestaked
• Stablecoins — die tellen gewoon mee tegen hun waarde
• Tokens in liquiditeitspools of DeFi-protocollen
• NFT's

Er bestaat geen vrijstelling voor crypto die 'vast' staat. Ligt je ETH in een staking-contract met een uitstaptermijn, dan is het nog steeds jouw bezit op 1 januari. Een veelgemaakte fout is alleen aangeven wat er op de grote exchange staat en de eigen wallet vergeten. Sinds de invoering van Europese rapportageverplichtingen voor crypto-dienstverleners krijgt de Belastingdienst steeds meer gegevens automatisch aangeleverd.

Staking, lending en rewards

Onder het huidige forfaitaire stelsel maakt het voor je box 3-aanslag niet uit of je staking rewards hebt ontvangen. Wat telt is alleen de totale waarde van je crypto op 1 januari — inclusief de rewards die je inmiddels hebt gekregen. Voor de tegenbewijsregeling ligt het anders: dan tellen staking rewards en lending-opbrengsten mee als direct rendement.

Wanneer valt crypto tóch in box 1?

Dit is de vraag waar het echt om geld gaat, want box 1 kent een progressief tarief dat aanzienlijk hoger kan uitvallen dan de effectieve druk in box 3. Crypto verhuist naar box 1 als er sprake is van meer dan normaal vermogensbeheer.

• Mining — dit wordt al snel als bron van inkomen gezien, zeker bij een serieuze opstelling
• Beroepsmatig handelen — zeer frequent handelen met een systematische aanpak
• Arbitrage of botmatig handelen waarbij je structureel voordeel haalt uit koersverschillen
• Werkzaamheden waarvoor je in crypto betaald krijgt — dat is gewoon inkomen, ongeacht de valuta

Wat is dan wél normaal vermogensbeheer? Kopen en aanhouden. Periodiek bijkopen. Herbalanceren. Een paar keer per jaar verkopen. Dat blijft box 3. De grens is niet scherp gedefinieerd, en dat is een reëel probleem voor wie actief is. Zit je in het grijze gebied, dan is dit het moment om een fiscalist te betalen in plaats van een forum te raadplegen.

Rekenvoorbeeld

Mark is alleenstaand. Op 1 januari heeft hij € 25.000 spaargeld, € 45.000 aan ETF's en € 30.000 aan crypto.

Merk op dat crypto en ETF's in exact dezelfde categorie vallen. Fiscaal is er geen verschil tussen de twee.

Crypto en de tegenbewijsregeling

Crypto is bij uitstek een categorie waar tegenbewijs kan lonen, simpelweg omdat de volatiliteit groot is. Een jaar waarin de markt halveert levert een fors negatief werkelijk rendement op, terwijl het forfait onverstoorbaar 6,00% blijft rekenen.

Maar let op twee dingen: je moet je hele box 3-vermogen meenemen, dus een crypto-verlies saldeert tegen je dividend, spaarrente en koerswinst op aandelen. En ongerealiseerde waardeveranderingen tellen mee, ook als je niets hebt verkocht.

Lees verder: de tegenbewijsregeling en werkelijk rendement berekenen.

Je administratie op orde

Crypto is administratief de lastigste categorie in box 3, en dat komt niet door de regels maar door de spreiding. Coins staan verdeeld over exchanges, hardware wallets en protocollen, en exchanges verdwijnen soms gewoon.

• Op 1 januari: noteer per wallet en exchange het aantal coins en de euro-waarde. Screenshot of export.
• Op 31 december: doe hetzelfde — dat heb je nodig voor eventueel tegenbewijs.
• Gedurende het jaar: houd je stortingen en opnames bij, zodat je later rendement en eigen inleg kunt scheiden.
• Bewaar exports van elke exchange, ook van platforms waar je weggaat.

Dat laatste punt lijkt overdreven tot het moment waarop je een aanslag over drie jaar geleden wilt betwisten en het platform niet meer bestaat.

Wil je weten wat je totale box 3-last wordt? Begin bij box 3 berekenen of reken het direct door met de box 3-calculator. Je crypto naast je aandelen en spaargeld bijhouden kan in je vermogensoverzicht.

Dit artikel is uitsluitend educatief en algemeen van aard en vormt geen fiscaal of beleggingsadvies. Crypto is een volatiele belegging waarbij je je hele inleg kunt verliezen.