Werkelijk rendement berekenen voor box 3: zo doe je het precies

'Werkelijk rendement' klinkt als het simpelste begrip uit de belastingwet. Wat heb je verdiend? Dat vul je in.

In de praktijk is het het lastigste onderdeel van je hele aangifte. Niet omdat de formule ingewikkeld is, maar omdat de definitie afwijkt van wat de meeste beleggers onder rendement verstaan — en omdat je gegevens nodig hebt die je waarschijnlijk niet hebt bijgehouden.

Waarom dit ertoe doet

Twee redenen. Nu: met de tegenbewijsregeling kun je aantonen dat je werkelijke rendement lager was dan het forfait, en betaal je over dat lagere bedrag. Dat kan honderden tot duizenden euro's schelen.

Straks: het is de bedoeling dat werkelijk rendement de hoofdregel wordt in plaats van een uitzondering. Wanneer dat nieuwe stelsel ingaat staat niet vast, maar het is hoe dan ook een vaardigheid die je de komende jaren nodig hebt. Wie nu leert bijhouden wat zijn werkelijke rendement is, heeft straks geen probleem.

De formule

Werkelijk rendement = direct rendement + indirect rendement. Dat is alles. De complexiteit zit in wat er wel en niet onder valt.

Direct rendement: wat er binnenkomt

• Rente op spaar- en betaalrekeningen
• Dividend uit aandelen en ETF's
• Huurinkomsten uit vastgoed
• Rente op uitgeleend geld en vorderingen

Let bij dividend op één ding: je rekent met het bruto dividend. Ingehouden dividendbelasting verreken je apart in je aangifte; die haal je hier niet vanaf.

Bij accumulerende ETF's — het type dat dividend automatisch herbelegt in plaats van uitkeert — is er geen direct rendement zichtbaar. Dat is geen probleem: de herbelegging komt terug in de koers, en dus in je indirecte rendement.

Indirect rendement: waardeverandering

Indirect rendement is de waardeverandering van je bezittingen gedurende het jaar: aandelen, ETF's, obligaties, crypto en vastgoed. En cruciaal: zowel gerealiseerde als ongerealiseerde waardeveranderingen tellen mee.

Dus ook als je niets hebt verkocht. Is je portefeuille gestegen van € 100.000 naar € 118.000 zonder dat je een transactie deed, dan is je indirecte rendement € 18.000. Dat je die winst niet in handen hebt gehad, doet niet ter zake.

Dit verrast veel beleggers, en het werkt beide kanten op: een papieren verlies telt net zo goed mee, en dat is precies wat de tegenbewijsregeling waardevol maakt in een slecht beursjaar. Je rekent met de waarde op 1 januari en de waarde op 31 december. Bij vastgoed werk je met de WOZ-waarde.

Corrigeren voor stortingen en onttrekkingen

Heb je gedurende het jaar bijgestort of opgenomen, dan kun je niet simpelweg eindwaarde min beginwaarde doen. Anders reken je je eigen inleg als rendement, of je maandelijkse opname als verlies.

De correctie: indirect rendement = eindwaarde − beginwaarde − stortingen + onttrekkingen.

Een voorbeeld. Je begint het jaar met € 80.000 aan ETF's. Je legt maandelijks € 500 in, dus € 6.000 over het jaar. Op 31 december staat er € 92.000. Dan is je indirecte rendement € 6.000 — en niet € 12.000, wat je zonder de correctie zou rapporteren.

Wat je níét mag aftrekken

• geen transactiekosten
• geen beheerkosten of servicefees van je broker
• geen valutakosten
• geen onderhoudskosten van vastgoed
• geen advieskosten

Eén belangrijke uitzondering: rente op box 3-schulden mag je wel aftrekken. Dit is een van de scherpste kantjes van het huidige systeem: je wordt belast op brutorendement terwijl je nettorendement lager ligt.

Alles of niets

Je moet je volledige box 3-vermogen meenemen: alle spaarrekeningen, alle beleggingsrekeningen, je crypto, je tweede woning, je vorderingen. Je kunt dus niet alleen de rekening indienen die verlies maakte. Deed je aandelenportefeuille min 10% maar verdubbelde je crypto, dan salderen die tegen elkaar weg.

Volledig rekenvoorbeeld

Lisa is alleenstaand. Dit is haar vermogen aan het begin en het einde van het jaar.

Ze legde gedurende het jaar € 4.800 extra in haar ETF's. Ze ontving € 2.100 bruto dividend en € 1.100 spaarrente.

Het verschil is € 13.212 aan grondslag. Voor Lisa loont tegenbewijs dus duidelijk. Zonder de berekening zou ze belasting hebben betaald over rendement dat ze niet alleen niet behaalde, maar waar ze verlies op leed.

Welke gegevens je nodig hebt

• De waarde op 1 januari, per rekening
• De waarde op 31 december, per rekening
• Alle stortingen gedurende het jaar
• Alle onttrekkingen gedurende het jaar
• Ontvangen rente, dividend en huur
• Betaalde rente op box 3-schulden

Het probleem is de reconstructie achteraf. Voor het lopende jaar is het te doen. Voor een jaar met een broker waar je inmiddels weg bent, wordt het lastig. En bij drie brokers, twee spaarrekeningen en een crypto-exchange kost het een middag — elk jaar opnieuw.

De praktische conclusie

De berekening zelf is basisrekenwerk. Het echte werk is administratie: je beginstand vastleggen, je stortingen bijhouden, je eindstand noteren. Wie dat één keer per jaar doet, hoeft nooit meer te reconstrueren.

Lees ook: box 3 berekenen, de tegenbewijsregeling en crypto in box 3. Bijhouden doe je in je vermogensoverzicht.

Dit artikel is uitsluitend educatief en algemeen van aard en vormt geen fiscaal advies.